Strip-till w uprawie buraka cukrowego – mniej przejazdów, lepsze wykorzystanie wody
Uprawa pasowa strip-till może ograniczyć liczbę przejazdów i zużycie paliwa, precyzyjniej umieścić nawóz oraz pomóc zachować wodę w glebie. Przy rosnących kosztach produkcji i okresowych niedoborach wody o wyniku decyduje jednak prawidłowe wdrożenie całej technologii; efekty dla plonu i gleby zależą od stanowiska, pogody oraz sposobu pracy.
Koszty produkcji oraz dostępność wody dla roślin zadecydują o przyszłości uprawy buraka
Ten tekst jest redakcyjnym podsumowaniem przygotowanym na podstawie artykułu dr. Marcina Łady z Nordzucker Polska S.A. Pełna, polskojęzyczna publikacja autora znajduje się w pliku PDF powyżej.
Dlaczego strip-till zyskuje znaczenie w uprawie buraka cukrowego?
Produkcja buraka cukrowego staje się coraz bardziej wymagająca. Na wynik ekonomiczny plantacji wpływa nie tylko wysokość plonu korzeni, ale również koszt jego uzyskania, zawartość cukru oraz zdolność roślin do radzenia sobie z okresowymi niedoborami wody.
Rosnące koszty paliwa, nawozów i maszyn powodują, że coraz większego znaczenia nabierają technologie pozwalające ograniczać liczbę przejazdów, poprawiać wykorzystanie składników pokarmowych i zmniejszać straty wody. Jednym z takich rozwiązań jest technologia strip-till, czyli uprawa pasowa.
Na czym polega uprawa pasowa?
W technologii strip-till gleba jest intensywnie spulchniana tylko w pasie, w którym później rozwijają się rośliny. Międzyrzędzia pozostają mniej naruszone i mogą być przykryte resztkami pożniwnymi.
W zależności od konfiguracji maszyny podczas jednego przejazdu można połączyć kilka operacji, takich jak przygotowanie pasa gleby, aplikacja nawozu, formowanie pasa siewnego, a w technologii one-pass również siew. Dzięki temu strip-till nie jest jedynie alternatywą dla orki, ale całym systemem prowadzenia uprawy.
Strip-till a dostępność wody dla buraka cukrowego
Jednym z najważniejszych wyzwań w uprawie buraka cukrowego są okresy niedoboru wody przypadające na różne fazy rozwoju roślin. Znaczenie ma przy tym nie tylko roczna suma opadów, lecz przede wszystkim ich rozkład podczas wegetacji.
Szczególnie niekorzystne mogą być niedobory wody w okresie wschodów oraz intensywnego przyrostu korzeni.
Dlaczego pozostawienie resztek pożniwnych ma znaczenie?
W systemie strip-till międzyrzędzia pozostają mniej naruszone i przykryte resztkami roślinnymi. Warstwa ta ogranicza bezpośrednie nagrzewanie powierzchni gleby, zmniejsza parowanie oraz osłabia siłę uderzenia kropli deszczu.
W jednym z polskich doświadczeń przywołanych w artykule zapas wody w warstwie gleby 0–20 cm był większy o 82 m³ na hektar w porównaniu z systemem płużnym. Wyniku tego nie należy oczywiście traktować jako wartości gwarantowanej dla każdej plantacji, ponieważ efekt zależy m.in. od warunków glebowych i pogodowych.
Jak strip-till może wpływać na plonowanie buraka?
W polskich badaniach obejmujących kilka odmian buraka cukrowego uprawa pasowa zwiększała średni plon korzeni o 6,6%, a plon cukru technologicznego o 8,2% w porównaniu z uprawą płużną.
Co istotne, największą różnicę odnotowano w sezonie skrajnie suchym. Wówczas przewaga w plonie korzeni wynosiła 11,6%.
Nie oznacza to, że strip-till w każdym sezonie zapewni wyższy plon. Jego istotną zaletą może być natomiast ograniczenie wahań wyników między sezonami, szczególnie w warunkach niedoboru opadów.
Mniej przejazdów, niższe zużycie paliwa i oszczędność czasu
Tradycyjne przygotowanie stanowiska pod buraki może obejmować kilka wykonywanych osobno zabiegów – m.in. orkę, doprawianie gleby, nawożenie oraz siew. Każdy z nich oznacza kolejny przejazd, zużycie paliwa i dodatkowy czas pracy.
Strip-till pozwala część tych operacji połączyć.
Jakie zabiegi można wykonać podczas jednego przejazdu?
W zależności od wyposażenia agregatu podczas jednego przejazdu można:
- odsunąć resztki pożniwne z przyszłego rzędu
- spulchnić pas gleby
- aplikować nawóz
- przygotować pas siewny
- wyrównać i zagęścić glebę
- wykonać punktowy wysiew nasion
Przykładem rozwiązania rozwijanego z myślą o takiej technologii jest agregat ST600 12R PSP. W opisywanej konstrukcji firmy Czajkowski Maszyny poszczególne elementy robocze współpracują ze sobą tak, aby kilka zabiegów można było wykonać podczas jednego przejazdu.
Ile paliwa można zaoszczędzić?
W badaniach bezpośrednio dotyczących uprawy buraka cukrowego zastąpienie głębokiej orki rozwiązaniami bezpłużnymi, w tym uprawą pasową, zmniejszało zużycie paliwa o 8,5–10 l/ha.
Jeszcze większe oszczędności mogą pojawić się wtedy, gdy jeden przejazd agregatu strip-till zastępuje cały zestaw oddzielnie wykonywanych zabiegów. W przywołanych badaniach w takich warunkach zużycie paliwa było niższe o 35,9–45,8 l/ha, a czas pracy krótszy o 114–152 minut na hektar w porównaniu z rozbudowanym systemem płużnym.
Rzeczywisty wynik w gospodarstwie będzie jednak zależał od dotychczasowego systemu uprawy, rodzaju wykorzystywanych maszyn, liczby wykonywanych przejazdów oraz głębokości pracy.
Precyzyjne nawożenie w technologii strip-till
Uprawa pasowa daje również możliwość precyzyjnego umieszczenia nawozu w spulchnianym pasie.
W tradycyjnym nawożeniu rzutowym składniki pokarmowe są rozmieszczane na całej powierzchni pola. Tymczasem młody system korzeniowy buraka początkowo korzysta jedynie z części objętości gleby.
W strip-till nawóz może zostać umieszczony bliżej przyszłej strefy rozwoju korzeni, co skraca odległość między rośliną a dostępnymi składnikami pokarmowymi.
Czy strip-till pozwala ograniczyć dawki nawozów?
Samo zastosowanie uprawy pasowej nie oznacza automatycznie, że już od pierwszego sezonu można znacząco ograniczyć nawożenie.
Pierwszą korzyścią jest przede wszystkim możliwość poprawy efektywności wykorzystania składników pokarmowych. Ewentualne zmniejszanie dawek powinno następować stopniowo i być poprzedzone analizą zasobności gleby, wyników plonowania oraz jakości korzeni.
Zbyt szybkie ograniczenie nawożenia bez kontroli stanu odżywienia roślin może zniwelować korzyści wynikające z zastosowania nowej technologii.
Jak strip-till może wpływać na właściwości gleby?
Nie wszystkie korzyści z uprawy pasowej są widoczne już w pierwszym sezonie.
Ograniczenie intensywnego mieszania gleby i pozostawienie resztek pożniwnych może w dłuższej perspektywie sprzyjać zwiększaniu zawartości materii organicznej, poprawie struktury gleby oraz jej aktywności biologicznej.
Korzyści mogą narastać w kolejnych latach
W badaniu prowadzonym przez osiem lat zawartość węgla organicznego w glebie uprawianej w technologii strip-till one-pass była o 9,4% większa niż w systemie płużnym.
Odnotowano również większą zawartość przyswajalnego fosforu, potasu oraz magnezu. Nie oznacza to jednak, że dawki nawozów można automatycznie zmniejszyć dokładnie o wartości odpowiadające tym różnicom.
Wyniki pokazują przede wszystkim, że wieloletnie stosowanie uprawy pasowej może wpływać na zdolność gleby do magazynowania składników pokarmowych i wody.
Z tego względu pełnych efektów strip-till nie warto oceniać wyłącznie na podstawie jednego sezonu.
Jak prawidłowo wdrożyć strip-till w gospodarstwie?
Uprawa pasowa wymaga odpowiedniego przygotowania oraz precyzyjnego wykonania zabiegu.
Znaczenie mają m.in.:
- równomierne rozdrobnienie i rozmieszczenie resztek pożniwnych
- właściwy termin wykonania zabiegu
- odpowiednia głębokość pracy
- stan elementów roboczych
- dokładność prowadzenia agregatu
- warunki wilgotnościowe gleby
Zbyt duża ilość słomy znajdującej się bezpośrednio w rzędzie może pogorszyć jakość siewu, natomiast nieprawidłowo przygotowany pas może wpłynąć na termin i równomierność wschodów.
Na glebach ciężkich i nadmiernie wilgotnych szczególnie ważne jest również unikanie pracy w warunkach sprzyjających mazaniu i zagęszczaniu pasa.
Czy trzeba od razu stosować strip-till na całym areale?
Nie każde gospodarstwo musi rozpoczynać wdrażanie technologii od zakupu własnej maszyny lub przechodzenia na strip-till na całej powierzchni.
Jednym z rozwiązań może być:
- skorzystanie z usługi
- współużytkowanie sprzętu
- rozpoczęcie uprawy pasowej na części areału
Pozwala to porównać m.in. zużycie paliwa, jakość wschodów, plon korzeni oraz plon cukru w warunkach konkretnego gospodarstwa.
Czy strip-till opłaca się w uprawie buraka cukrowego?
Oceniając technologię uprawy buraka cukrowego, warto patrzeć nie tylko na wysokość samego plonu, lecz przede wszystkim na koszt uzyskania tony korzeni i cukru.
Strip-till może pozwalać na:
- ograniczenie liczby przejazdów
- zmniejszenie zużycia paliwa
- bardziej precyzyjne wykorzystanie nawozów
- pozostawienie większej ilości wody w glebie
- stopniową poprawę wybranych właściwości gleby
Szczególnie istotna może być również większa stabilność produkcji w sezonach, w których niedobór opadów ogranicza potencjał plonowania.
Uprawa pasowa nie gwarantuje wysokiego plonu niezależnie od warunków. Prawidłowo wdrożona może jednak zwiększać szansę na lepsze wykorzystanie potencjału stanowiska, nawożenia i odmiany.
FAQ – Najczęściej zadawane pytania
Czy strip-till sprawdza się w uprawie buraka cukrowego?
Tak. Uprawa pasowa może być stosowana w produkcji buraka cukrowego. Badania przytoczone w publikacji wskazują na jej potencjał w zakresie ograniczenia zużycia paliwa, gospodarowania wodą, nawożenia oraz plonowania. Rzeczywiste efekty zależą jednak od warunków stanowiska i prawidłowego wykonania technologii.
Czy strip-till pozwala zmniejszyć zużycie paliwa?
Tak, ponieważ może ograniczać liczbę przejazdów i umożliwiać wykonanie kilku zabiegów podczas jednej operacji polowej. Wielkość oszczędności zależy jednak od systemu uprawy, który strip-till zastępuje.
Czy w strip-till można aplikować nawóz podczas uprawy?
Tak. Nawóz może zostać umieszczony bezpośrednio w spulchnianym pasie, bliżej strefy rozwoju systemu korzeniowego roślin.
Czy strip-till pozwala zmniejszyć dawki nawozów?
Samo przejście na strip-till nie oznacza automatycznej możliwości obniżenia dawek nawozów. Ewentualne zmiany powinny być wprowadzane na podstawie analizy zasobności gleby, wyników plonowania oraz obserwacji stanu odżywienia roślin.
Czy strip-till pomaga zachować wodę w glebie?
Pozostawienie mniej naruszonych międzyrzędzi i resztek roślinnych na powierzchni może ograniczać parowanie i sprzyjać zatrzymywaniu większej ilości wody w profilu glebowym.
Czy trzeba od razu wdrażać strip-till na całym gospodarstwie?
Nie. Technologię można początkowo zastosować na części areału lub skorzystać z usługi, aby porównać jej efekty z dotychczasowym sposobem uprawy w warunkach własnego gospodarstwa.